Voedsel

Fotoboek over de voedselproductie in Nederland.
*
We citeren de omslag::
Weinig onderwerpen roepen zoveel discussie op als het voedselvraagstuk. Daarin voeren achterdocht en pessimisme over de productie van ons voedsel steeds vaker de boventoon. Toen ik twee jaar geleden voor Document Nederland gevraagd werd me te verdiepen in het onderwerp 'voedsel' zat ik zelf ook vol vooroordelen over de voedselindustrie. Die was in mijn ogen oneerlijk, ongezond en onethisch. Bovendien zou zij bijdragen aan de ondergang van onze planeet, was vroeger alles beter, en meende ik dat het toverwoord 'biologisch' dé oplossing was voor alles. Bij aanvang van dit project was mijn eerste impulsieve reactie dan ook om nu eens alle misstanden aan het licht te brengen.
In mijn onderzoek heb ik mij vooral gericht op boeren en ondernemers die zoeken naar vernieuwing. Deze groep interesseerde mij omdat zij probeert actuele en urgente voedselvraagstukken op te lossen. Ook beeldend zat hier - naar mijn idee - de grootste tegenstelling tussen een door consumenten geromantiseerd ideaal en de realiteit van voedselproductie.
Al snel kwam ik erachter dat de bedrijfsvoering van veel innovatieve ondernemers in grote mate bepaald wordt door economische druk en wetgeving rondom volksgezondheid, milieu en dierenwelzijn. Willen zij financieel overleven dan zijn zij gedwongen over te stappen van traditionele productieprocessen naar een industriële bedrijfsvoering waarin efficiëntie en schaalvergroting centraal staan. Ook als het om biologische productie gaat. Daarbij komt dat in deze tijd producenten door keurende instanties en consumenten worden afgerekend op de kleinste fout. Iedere besmetting of ziekte leidt tot grote economische schade. Door de steeds kleinere winstmarges kunnen producenten zich een dergelijke tegenslag niet permitteren. De productie van ons voedsel vindt daardoor steeds vaker plaats in een klinische wereld van regels en protocollen. Voorschriften zoals de nieuwe eisen rondom het gebruik van antibiotica verplichten pluimvee- en varkenshouderijen alles in te zetten om besmetting te voorkomen, met als gevolg dat ze bijna hermetisch van de buitenwereld zijn afgesloten. Dit gebeurt niet om consumenten het zicht te ontnemen op hoe het er achter de schermen aan toegaat, maar juist om tegemoet te komen aan hun wensen: veilig en goedkoop voedsel.
Dat de huidige oplossing voor veel voedselvraagstukken vaak weerstand oproept bij consumenten, is tot op zekere hoogte te wijten aan de voedingsindustrie zelf. Vanuit een commercieel belang geeft zij een geromantiseerd beeld van de werkelijkheid. Het beeld dat wij graag zien: de koe in de wei, de boer die met zijn tractor groente komt brengen naar de supermarkt. Tegelijkertijd wijzen critici ons met woorden als 'plofkip' of 'varkensflat' op de schaduwkanten van de intensieve en industriële voedselproductie. Omdat wij ons nooit eerder zó hebben verdiept in de productie van ons voedsel, raken we door deze tegenstrijdige berichten totaal in verwarring. Hoezeer we ons ook bewust zijn van verleidingstechnieken en marketingstrategieën, kijken we - tegen beter weten in -toch liever naar een geromantiseerd plaatje, dan naar de realiteit.
Na twee jaar onderzoek en fotografie realiseer ik me dat de discussie rondom voedselproductie tot in het oneindige genuanceerd kan worden, en dat voordelen dan vaak tegenover nadelen staan. Schaalvergroting kan bijvoorbeeld gunstig zijn voor dierenwelzijn. En biologische productie is niet altijd beter voor het milieu. In veel gevallen staat een te eenzijdige benadering van het voedselvraagstuk echte oplossingen in de weg. Het onderwerp is simpelweg te omvangrijk en complex voor oneliners of een zwart-wit benadering.
Henk Wildschut, Amsterdam, 2013